Hoe werkt een koelmat voor honden?

Eerst het probleem: jouw hond zweet niet

Wij mensen hebben ruim twee miljoen zweetklieren in onze huid. Krijgen we het warm, dan verdampt het zweet en koelt het lichaam af doordat die verdamping warmte meeneemt. Dat werkt uitstekend, en het is de reden dat wij 35 graden kunnen verdragen.

Een hond heeft dat systeem niet. Zijn paar zweetklieren zitten in de voetzolen en leveren vrijwel niets op. Wat hem overblijft is bijna alleen hijgen: snel en oppervlakkig ademen zodat er vocht verdampt van de tong en uit de luchtwegen. Het werkt, maar het kost inspanning, en het werkt steeds slechter naarmate de lucht vochtiger wordt. Bij benauwd weer is dat de eerste weg die dichtslibt.

Dan blijft er een tweede weg over, die vaak wordt vergeten: warmte afgeven via de onderkant van het lichaam, waar de vacht dun is en de huid de vloer raakt. Precies daarom gaan honden in de zomer uit zichzelf op de tegels liggen, in de badkuip of op de vloer van de kelder. Ze zoeken geen kou, ze zoeken een oppervlak dat hun warmte opneemt.

Een koelmat is niets anders dan zo'n oppervlak, alleen beter in dat ene en overal mee naartoe te nemen.

De natuurkunde, in één alinea

Twee dingen bepalen hoe koel een oppervlak aanvoelt: de temperatuur ervan en het warmtegeleidingsvermogen. Dat tweede is het interessante. Het hout en de tegels in je woonkamer hebben dezelfde temperatuur, en toch voelen de tegels koud aan en het hout niet. Dat komt doordat de tegels de warmte van je hand veel sneller afvoeren.

Met textiel gaat het net zo. Katoen en polyester geleiden warmte slecht, en juist daarom houdt een deken je warm. Polyamide geleidt warmte duidelijk beter, dus een weefsel met een hoog polyamidegehalte voelt koel aan, ook als het gewoon op kamertemperatuur is. Dat effect heeft de vezel zijn handelsnaam ijszijde bezorgd.

Onze mat benut dat op de plek waar het telt:

Afgelezen van het etiket van een echt exemplaar. Deze percentages horen er trouwens hoe dan ook te staan: de EU-verordening over textieletikettering schrijft voor dat de vezelsamenstelling al bij de productpresentatie wordt vermeld.

Het resultaat: gemeten, niet beweerd

«Maar werkt het echt?» is op elke markt de vraag die het vaakst terugkomt. Daar bestaat maar één antwoord op, en dat is een getal. Wij hebben met een infraroodthermometer eerst de kale vloer gemeten en daarna, in dezelfde kamer en bij dezelfde omgevingstemperatuur, het oppervlak van de mat.

Bijna zes graden verschil op hetzelfde vlak, in dezelfde kamer, zonder stroom en zonder enige voorbereiding. Let bij zo'n getal altijd op één ding: een aantal graden zegt niets zonder de waarde waar vanaf is gemeten. «Drie graden koeler» kan alles betekenen zolang je niet weet koeler dan wat. Daarom staan hierboven allebei de metingen.

Het telt ook om te begrijpen wat dat getal niet betekent. Het meet het oppervlak voordat het dier erop gaat liggen, niet de lichaamstemperatuur van de hond na een uur. Een mat verlaagt geen koorts en voorkomt geen hitteberoerte in de auto. Hij geeft de hond een oppervlak om zijn warmte aan kwijt te raken, en dat is precies wat hij doet, niet meer en niet minder.

Waarom het effect op een gegeven moment zakt, en waarom dat geen defect is

Dat is de tweede vraag die overal terugkomt, bijna in dezelfde woorden: mijn koelmat koelt niet meer.

Het eerlijke antwoord luidt: hij werkt zolang de warmte weg kan. Blijft de hond lang op dezelfde plek liggen, dan warmt het weefsel daar op tot zijn temperatuur en verdwijnt het verschil waar het hele effect op berust. Staat hij op of draait hij zich om, dan is dat vlak binnen een paar minuten weer koel.

Dat is het grote verschil met matten met gel of met matten uit de vriezer. Die werken met een voorraad: een vulling die warmte opneemt tot ze verzadigd is, waarna ze eerst moet herstellen voordat er weer iets gebeurt. Ongebruikt laten liggen hoort daar bij het gebruik. Op een dag van 33 graden loopt zo'n voorraad ergens in de middag leeg.

Hier bestaat geen voorraad, dus valt er niets te herstellen en hoef je geen pauze in te lassen. Het effect komt vanzelf terug zodra de hond verschuift, de hele zomer door en de zomers daarna ook.

Daarom bevalt een grotere mat in de praktijk beter dan eentje die op de centimeter is uitgerekend: op een vlak waar de hond kan opschuiven, vindt hij altijd een koele plek. Welke maat bij welk gewicht hoort, staat in de maatgids.

Vier technieken, vier manieren van werken

Onder «koelmat» verstaan winkels vier nogal verschillende producten. Ze werken niet hetzelfde en ze gaan ook niet op dezelfde manier stuk.

De zorg over gel hebben wij niet bedacht. In Nederland zoeken maandelijks honderden mensen letterlijk of een koelmat gevaarlijk is, en anderen wat er gebeurt wanneer de hond de mat kapot bijt. Consumentenprogramma Radar van AVROTROS schreef er een waarschuwing over: die gaat uitsluitend over matten met gel, waarvan de inhoud bij inslikken problemen geeft. Wat daarvan klopt en wat niet, en waarom onze mat geen van die stoffen bevat, staat op de pagina koelmat zonder gel.

Hoe je een mat herkent die werkt

Drie dingen zeggen meer dan welke reclametekst ook.

Staat de samenstelling erbij? Vermeldt de verkoper niet waar de bovenzijde van gemaakt is, dan kan hij ook niet uitleggen waaróm het ding koelt. Dat is trouwens niet vrijblijvend: de EU-verordening over textieletikettering verplicht om de vezelpercentages al bij de productpresentatie te vermelden. Het is ook precies wat Radar de lezer aanraadt: controleer de samenstelling vóór je koopt.

Is het oppervlak groot genoeg? Een dier dat er half op past, koelt half af. Kijk naar de centimeters in plaats van naar de letter, want wat bij de een een L is, heet bij de ander al XL.

Houden de naden? Nagels zijn de gewone reden waarom een mat na één zomer weg kan. Bij een product waar het dier op gaat staan kneden en krabben, telt de stevigheid van de naden net zo zwaar als de koeling zelf.

Deze drie punten zijn de belangrijkste, maar niet de enige. De volledige lijst, met de vraag wat is de beste koelmat voor honden en wat een label «beste getest» werkelijk waard is, staat op de pagina de beste kiezen.